ادیان و مکاتب‌فکری؛چند علت در پیداش مذاهب،منهج‌ها،گرایش‌ها‌ و جریان‌های فکری (بخش ۱)

ادیان و مکاتب‌فکری گوناگون در سراسر جهان از جایی به بعد همچون سایه با انسان بوده اند بلکه بخشی از هویت و دارایی‌اش به‌شمار می‌آمده اند و این دارایی تا به امروز مورد ستا و ستیز قرار دارد!

ادیان
مثلا اگر به تاریخ دعوت به پرستش خدای یگانه به «یگانگی» و «ترک شرک» نسبت به او با توجه به منابع اسلامی بنگیریم: سوره نوح آیه ۱
إِنَّآ أَرۡسَلۡنَا نُوحًا إِلَىٰ قَوۡمِهِۦٓ أَنۡ أَنذِرۡ قَوۡمَکَ مِن قَبۡلِ أَن یَأۡتِیَهُمۡ عَذَابٌ أَلِیمٞ
بی‌گمان ما نوع را به سوی قومش فرستادیم، (و گفتیم): «قوم خود را پیش از آن که عذاب دردناک به سراغشان آید، هشدار ده (و بترسان).
سوره نوح آیه ۳
أَنِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ وَٱتَّقُوهُ وَأَطِیعُونِ
که الله را پرستش کنید و از او بترسید، و مرا اطاعت کنید.
پس بایستی از نوح پیامبر آغاز کنیم که قوم‌اش در پیروی از راهنمایی‌های شیطان؛از افراد صالح قوم خود که به آن‌ها محبت زیاد داشتند و برای تقریب و تعمیق قلبی و ذهنی محبت‌شان نسبت به آن‌ها تندیس‌هایی ساخته بودند و همین مسئله سبب تبدیل محبت به باور و ستایش آن‌ها گشته بود!
سوره نوح آیه ۲۳
وَقَالُواْ لَا تَذَرُنَّ ءَالِهَتَکُمۡ وَلَا تَذَرُنَّ وَدّٗا وَلَا سُوَاعٗا وَلَا یَغُوثَ وَیَعُوقَ وَنَسۡرٗا
و گفتند: معبودان خود را رها نکنید. و (بخصوص) «ود» و «سواع» و «یغوث» و «یعوق» و «نسر» را رها نکنید.

مکاتب‌فکری
اگر به مکاتب‌فکری بشری بنگریم بی‌شک منبع و مورد خاصی را نمی‌توان با صراحت به عنوان نقطهٔ آغاز و اولیه اعلام کرد ولیکن می‌توان به مکاتب‌فکری«فلسفی»یونانی (پیشاسقراط،سقراط،افلاطون و ارسطو )به عنوان نمونه‌ای روشن که می‌تواند حداقل نقطه‌ای آغازین از دوره‌ای در این سنت و امر باشد اشاره کرد و این بدان معنا نیست که پیش از آن مکتب‌فکری‌ای وجود نداشته،بلکه وجود داشته اما این مورد صرفا به دلیل روشنی و سند تاریخی مورد تفاهم منابع شاهد گرفته می‌شود ،از سویی هم مکتب‌فکری در تعریف خود جدای از یک منبع دینی بیشتر عقل و تعقل بشری را به عنوان منشأ ارائه می‌دهد و می‌پسندد،پس به همین دلیل این مورد به عنوان نمونه پیش‌کشیده شد.

آغاز پیدایش مذهب،منهج،گرایش و جریان‌فکری در ادیان و مکاتب‌فکری
ادیان و مکاتب‌فکری در چرخه و سیر خود در میان سرزمین‌ها و مردمان مختلف و به ویژه به هنگام رویارویی با فرهنگ‌ها و عرف‌های موجود و همچنین زمان،مکان،رخداد‌ها و شرایط، ناگزیر دچار تاثیر می‌شوند،گاهی این تاثیر به اندازه‌ای کلان و ژرف است که«بُن»یا اساس و اصل را دچار تغییر و تحول جدی می‌کند و گاهی نیز تنها و تنها دچار تاثیرپذیری سطحی و یا بخش‌وار و حوزه‌ای یا اصطلاحا در فروع خود تاثیر می‌پذیرند که منجر به تغییر،تحول و یا نوآوری می‌شود،این روند اما بدون هیچ عاملیت«قصدی»یا«عمدی»جهت مشروعیت‌بخشی و یا پیشبرد اهداف مورد نظر فردی یا افرادی چنین سیری دارد.موازی با این روند می‌تواند دخالت عامل یا عواملی نیز ایجاد تاثیر هدفمند با اهداف و منافع خاص و مشخص انجام بگیرد که شکل و شمایل سوژهٔ اصلی را که می‌تواند یک دین یا مکتب‌فکری باشد تغییر دهد و آن را در قالب،محتوا و مسیر موردنظر خود درآورد و این امر می‌تواند در سه بُعد خدمت،سوءاستفاده و ندانسته یا ناآگاهانه انجام بگیرد که بُعد چهارم آن را به حدس و گمان و استثناء واگذار می‌کنیم.هر کدام از این ابعاد سه‌گانه می‌تواند نقطهٔ آغاز انشعاب در قالب مذهب،فقه و منهج و یا در قالب یک مکتب‌‌فکری گرایش و جریان‌فکری باشد.
با توجه به این نقطهٔ‌آغاز انشعاب و پیدایش شاخه‌های گوناگون اوامر دیگری هم وارد میدان می‌شوند که نقش بسیار مهم و جدی‌ای را ایفا می‌کنند که عبارت‌اند از رقابت و دشمنی و پیکار علیه یکدیگر به دلایل مختلف و بر سر موضو‌های مختلف و این پله در‌ واقع به آوردگاه رویارویی و تصادم نظرها و لشکرهاست که نمونه‌های درون دینی مانند جنگ‌های مذاهب کاتولیک و پروتستان و در مکاتب فکری فکری مواردی نظیر اختلاف‌ها و جدل‌های متعدد میان پیروان مکت‌های فلسفی یونانی مانند؛ اختلاف مکتب و پیروان ارسطو با مکتب و پیروان افلاطون بر سر تحقق صورت در اشیاء‌واقعی
وحتی متاخرین را می‌توان نام‌برد.

حضور پیوسته و عاملیت ادیان و مکاتب‌فکری‌
اکنون حدود ۲۶۰۰ سال از مکاتب‌فکری فلسفی یونانی پیشاسقراط و افلاطون می‌گذرد و گرایش‌ها و شاخه‌های متعدد از پیروان و مکتب هر دو شخص به طور واقعی و زنده وجود دارند و همچنان همان اختلاف با رنگ و لآبی دیگر و شدت و ضعفی دیگر در جدال‌های‌شان نیز وجود دارد که هر کدام تاثیر خود را بر شماری‌ از انسان‌ها و امورانسانی دارند.
در همین وضعیت نیز ادیان یهودیت،مسیحیت و اسلام نیز وجود و قرار دارند،هر کدام دارای مذاهب و منهج‌های بسیار و مخالفت بایکدیگر در مسائل و مواردی اند که چراغ جدال به سبب آن‌ها روشن ماند و همچنین هر کدام برحسب گستره و توان خود تاثیر بر شماری از انسان‌ها و امورانسانی دارند و این‌که دین مبین اسلام در حال گسترش و افزایش پیروان خود است و این بسی جای خوشی‌قلبی و سپاس در‌ درگاه الهی را دارد.

سپنتام جمشیدی