فرصت و امکانی با قابلیت های منفی و مثبت،فضای مجازی فارسی و کاربران افغانستانی.
فضای مجازی عموما بستری است که توسط نرمافزارها و اپلیکیشنها برای ارتباط بهتر ،تبادل اطلاعات و اشتراکگذاری دیدگاه ها و تجربههای شخصی پدیدآورده شده است.
اما همین بستر رفته رفته تبدیل به نیرویی بسیار قوی و کارا در اثرگذاری بر بسیاری از زمینهها و امور انسانی و تحولات جهانی شده است ،نیرویی که قابلیت های منفی و مثبت بسیار بالقوه و بالفعل دارد.
قابلیت هایی همچون جهتدهی به افکار و اذهان،محبوب و منفور سازی،تحریف واقعیت،تحریک احساسات و حتی تشکیل و تاسیس اجتماع ها و سازمان و جنبش های انسانی با هدف های مختلف مانند اعتراض،ترویج و تشویق یک امر،اندیشه و یا فرد خاص و یا تخریب آن.
قابلیت های فضای مجازی از نقطه نظر تاثیرگذاری و تعریف در دسته ها و زیردسته های گوناگون قابل چانهزنی اند اما با گذشت چندین سال از گسترش و عمومی شدن فعالیت بخش کلانی از هر جامعه در آن تقریبا به یک رای یا دیدگاه عمومی مشترک رسیده ایم که انکار ناپذیر است.
در رویداد های مهم مختلف در سال های گذشته مانند؛
۱-خیزش میردم آمریکا در پی اعتراض به قنل یک شهروند آمریکایی سیاهپوست
۲-محروم سازی و فشار دولت کمونیست چین برمسلمانان چینی
۳-رشد حزب ها و اندیشه های راستافراطی در بیشتر کشور ها به ویژه در اروپا مانند آلمان
۴-اعتراض به اقدامات و وضع قوانین توسط دولت ها در دوران کرونا
۵-واگذاری افغانستان به گروه قومی و تروریستی طالبان
و مورد های بی شمار دیگر که فضای مجازی در جهانی شدن وجهه و دامنهٔ آن ها نقش بسیار بزرگی را ایفا کرده است . همین امر سبب اقداماتی از سوی دولت ها و سازمان های اطلاعاتی در محدود سازی،الگوی زبانی در بیان و نوشتن دیدگاه،محدودیت سنی و در برخی کشورها حتی فیلتر برخی از نرمافزارها شد اما فعالیت در این فضا همچنان با سرعت بالا و تقویت قابلیت هایش نیز ادامه دارد.
اما اگر سری به بخش زبان فارسی فضای مجازی به ویژه کاربران افغانستانی این فضا بزنیم احتمالا با یک فعالیت مشابه به دیگر کشور ها برمیخوریم اما درصد فعالیت ،محتوا و اثرگذاری بسیار کم و در بخشی هایی حتی نزدیک به صفر مشاهده میکنیم!!!
این که چرا با چنین میزان کنشگری ضعیف و بعضا منفعل در بخش کاربران افغانستانی زبان فارسی رو به رو هستیم و دلایل آن چیست در نوشتاری پیش از این کوتاه توضیح داده شد اما این بار به نوع و محتوای استفاده کوتاه میپردازیم به طوری که تمام نوشته مبنی بر مشاهده شخصی عینی محتوا و نوع آن ها در فضای مجازی است نه یک پژوهشکده یا سازمان مرتبط با این امر.
فیسبوک و تیکتاک دو نرمافزار و بستر پر استفاده توسط کاربران افغانستانی زبان فارسی اند که در هر دو محتوای مشترک را میتوان دید اما با این تفاوت که فیسبوک بیشتر وجههٔ سکویی برای بیان و به اشتراکگذاری اندیشهها،نظریات و در کل فعالیت های مربوط به حوزه سیاسی و فرهنگی میشود و عمدتا افرادی در آن فعالیت میکنند که در این دو حوزه تحصیل و کار کرده یا دغدغه و علاقه دارند.اما تیکتیک بیشتر شبیه به پاتوق و محلی برای نوجوانان و جوانانی است که بیشتر در بیرون افغانستان در کشور های اروپایی،آمریکا یا کانا و استرالیا زندگی میکنند ،با تولید محتوای مختلف مانند کلیپ های رقص،صداگذاریها،کمدی و انگیزشی،عاشقانه و اطلاعات عمومی و آموزشی در بخش های پزشکی و روانشناسی ،لایو های گروهی و جنجال های خانوادگی و روابط میان پسر و دختر فعالیت دارند.در یوتیوب و اینستاگرام نیز همچنین فعالیت در حد اشترک گذاری ههای مشابه و سفرها و تجربه های شخصی نیز است.
اما ایمو و تلگرام دو بستر بسیار متفاوت اند که فعالیت در آن ها احتمالا برای بخش کلانی از جامعهٔ افغانستان ممکن و برای کاربران افغانستانی زبان فارسی در فضای مجازی سرگرمکننده و خوشایند است زیرا در این دو نرمافزار قابلیت ساخت گروه و کانال های گوناگون است و از همین رو گروه های بسیار بسیار زیادی ساخته شده که کاربران به آسانی میتوان در آن ها عضو شوند و با دیگران به طور نوشتاری و تمام گروهی صوتی و تصویری ارتباط برقرار کنند و کانال و گروه اختصاصی و مورد پسند خود را بسازند و دنبال کنند بدون آن که وادار به اشتراک گذاری اطلاعات شخصی خود باشند.
اما تمام این بستر ها زیر مجموعهی یک بستر اند به نام فضای مجازی که در کنار تبادل اطلاعات،سرگرمی و ارتباط بهتر دارای محتوا و اثرگذاری بسیار منفی و مخرب برای جوامع به ویژه نوجوانان اند، حتی برای جوانانی که از آموزش و پرورش کافی برخوردار نیستند زیرا به راحتی در دام اعتیاد های بسیار سنگین مانند مصرف مواد مخدر و مشروبات الکلی،روابط متعدد جنسی و پورن و حفرههای اخلاقی و رفتاری مانند پرخاشگری و نژادپرستی و عضویت گروه های گنگستری و بسیاری دیگر از این دام های مخرب میافتند که در بیشتر مواقع به دلیل نبود حمایت و پشتیبانی لازم و کافی از زندگی در جامعه و پیشرفت های مورد نیاز برای داشتن یک زندگی آرام و با رفاه عقب مانده و طرد میشوند. یا به دلیل ناآگاهی از عواقب و پیامد های اخلاقی ،اجتماعی، حقوقی و قانونی استفادهی نادرست از فضای مجازی و یا فعالیت
غیرمجاز در آن مانند پخش و به اشتراکگذاری عکس ها و فیلم های شخصی دیگران،توهین و نژادپرستی در بیان و نوشتن دیدگاه نسبت به یک موضوع،فرد یا گروهی یا تشویش اذهان عمومی و انتشار و بیان مطالب مرتبط با تئوری های توطئه و بسیاری دیگر از موارد که خطر ابتلا و افتادم در دام آن ها بسیار بالاست و پیامد های منفی به همراه دارد . این امر به دلیل ضعف آموزشی و پرورشی در کاربران افغانستانی زبان فارسی در فضای مجازی متاسفانه هم ناشناخته مانده و تخلفات اینچنینی نیز بسیار.
به همین سبب باید در پی اقداماتی برای آگاهسازی جامعه به ویژه کاربران افغانستانی زبان فارسی فضای مجازی و تعیین و تبیین الگوها و معیارها،ترویج و هدایت فعالیت در فضای مجازی در راستای آن ها شد و از سویی هم شکل دهی و تسلط بر اذهان عمومی و فضای مجازی زبان فارسی را در دست گرفت.
